خواص چربی پودر ماهی در گاوهای شیری
پودر ماهی به عنوان یکی از اقلام مفید و موثر در عملکرد بهینه دام ها شناخته می شود. کیفیت بالای پروتئین، چربی های مفید، ویتامین ها و مواد معدنی موجود، این ماده خوراکی را تبدیل به ماده خوراکی محبوب برای دامداران و متخصصان تغذیه کرده است. یکی از مواردی که در سال های اخیر مورد توجه محققان تغذیه قرار گرفته است، خواص اسیدهای چرب موجود در پودر ماهی که عمدتا غیر اشباع هستند می باشد. چرا که دانش نوین تغذیه دام بر این باور است که هدف از تغذیه چربی ها تامین اسیدهای چرب مورد نیاز دام است، نه صرفا درصد کل چربی جیره. لذا در این مقاله قصد داریم به خواص چربی های موجود در پودر ماهی بپردازیم.
اسیدهای چرب در تغذیه گاوهای شیری
اسیدهای چرب در تغذیه گاوهای شیری نقشی فراتر از تامین انرژی ایفا می کنند. هر یک از آن ها اثرات متفاوتی را بر تنظیم متابولیسم بدن، تولید و عملکرد حیوان دارند. اسید استئاریک به عنوان محصول نهایی فرایند بیوهیدروژناسیون شکمبه به میزان بالایی در بدن دام وجود دارد. مطالعات علمی متعدد نشان داده اند سطوح بالای اسید استئاریک در جیره دام ها موجب کاهش قابلیت هضم چربی ها، قابلیت هضم خوراک و مصرف ماده خشک شود، اگرچه می تواند در تامین انرژی بدن دام موثر باشد. اما در سال های اخیر اسید پالمتیک به سبب حضور بالا در بافت چربی بدن و چربی شیر به عنوان اسید چرب موثر در افزایش تولید و چربی شیر شناخته می شود. همچنین اسید پالمتیک با افزایش قابلیت هضم NDF ارتباط مستقیمی دارد. با این حال عمده ترین چالش آن تاثیر در کاهش BCS در اوایل شیردهی است که موجب افت عملکرد آبستنی، سلامت، پیک تولید و تداوم آن می شود.
چربی های موجود در پودر ماهی خالص نگین دریا
پودر ماهی یک منبع خوراکی با عملکرد چندگانه به حساب می آید. چرا که در کنار تامین پروتئین، دارای انرژی متابولیسمی مناسبی نیز می باشد. چربی موجود در پودر ماهی سرشار از اسیدهای چرب مفید و بهبود دهنده ی سلامت و عملکرد دام است.
| خالص جنوب | خالص کنسروی | نوع اسید چرب |
| 20 | 15 | چربی کل |
| 22.22 | 26.17 | پالمتیک(C16:0) |
| 6.9 | 8.03 | استئاریک(C18:0) |
| 5.05 | 5.35 | پالمتولئیک(C16:1) |
| 39.34 | 26.11 | سیس اولئیک(C18:1) |
| 18.57 | 11.41 | سیس لینولئیک(C18:2) |
| 0.92 | 0.98 | لینولنیک(C18:3) |
| 0.16 | 2.11 | ایکوزاپنتانوئیک (C20:5) |
| 0.52 | 8.73 | دکوزاهکزانوئیک(C22:6) |
| 32.2 | 40.67 | مجموع اشباع |
| 67.7 | 59.25 | مجموع غیر اشباع |
ارزیابی پروفایل اسیدهای چرب در پودر ماهی خالص کنسروی و خالص جنوب شرکت نگین دریا (آزمایشگاه کنترل کیفی تستا، مرداد 1405)
اهمیت اسید اولئیک در تغذیه گاوهای شیری
اسید اولئیک عمده ترین اسید چرب موجود در پودر ماهی خالص جنوب است. احتیاجات گاوهای شیری به اسیدچرب ها در اوایل شیردهی با اواسط شیردهی و پس از پیک تولید متفاوت است. در این دوره گاوها به مکمل های چربی غیر اشباع بیشتر نیاز دارند. چرا که وضعیت فیزیولوژیک و هورمونی در این بازه زمانی متفاوت است. یافته های علمی نشان می دهند با افزودن اسید پالمتیک به جیره گاوهای تازه زا چربی شیر افزایش می یابد. اما اثری بر مصرف خوراک نداشته و کاهش وزن در اثر تعادل منفی انرژی جدی مشاهده می شود. در حالی که افزودن اسید اولئیک در این بازه زمانی قابلیت هضم ماده خشک و کل چربی جیره را افزایش داده و افت BCS را کم تر کرده است.
به طور کلی نقش های اسید اولئیک در تنظیم متابولیسم چربی ها، افزایش حساسیت به انسولین، کاهش التهاب ها و تنش اکسیداتیو در گاوهای تازه زا موثر است. مطالعات نشان داده اند که اسید اولئیک نقشی حیاتی در متابولیسم چربی ها، تنظیم استرس اکسیداتیو و کنترل التهاب ها ایفا می کند که این موضوع آن را به یک استراتژی با پشتوانه علمی قدرتمند برای تغذیه گاوهای اوایل شیردهی تبدیل می کند. از جمله عملکردهای حیاتی اسید اولئیک در این بازه می توان به افزایش سطح انسولین در گردش، حساسیت بافت ها به انسولین، کاهش لیپولیز، افزایش قابلیت هضم چربی ها و بهبود در تولید شیر و ترکیبات شیر اشاره کرد.
همچنین پژوهش ها نشان داده اند که در گاوهای با تولید بسیار بالا (میانگین 60 لیتر تولید روزانه) اسید اولئیک باعث اثراتی از جمله افزایش تولید، چربی شیر و شیر تصحیح شده بر اساس انرژی (ECM) می شود. در حالی که در گاوهای با میانگین تولید کمتر اسید پالمتیک اثر بهتری را ایفا می کند. همچنین ترکیب اسید پالمتیک با اسید استئاریک نسبت به اسید پالمتیک با اسید اولئیک میزان جذب پایین تری را نشان داده است. همچنین میزان مصرف خوراک و امتیاز شرایط بدنی (BCS) بهتر بوده است. مطالعات بر روی عملکرد تولید مثلی گاوهای چندشکم زایش نیز بر اثرات استفاده از اسید اولئیک تاکید کرده اند. مکانیسم های این اثرگذاری عبارتند از موارد زیر.
- بهبود ذخیره چربی، بلوغ سلول های آدیپیوز، تحریک آدیپوژنز، کاهش فرایند آزادسازی چربی ها،
- ارتقا حساسیت به انسولین با فعال سازی مکانیسم سیگنالینگ فسفواینوزیدین 3 کیناز (P13K)، پروتئین کیناز B (َAKT)
- التیام التهاب ها با تقویت عملکردهای ضد التهابی ماکروفاژها و پروفایل سیتوکین ها
- محافظت از سلول ها در برابر تنش اکسیداتیو با ارتقا فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی (نظیر سوپراکسید دیسموتاز)
- تقویت از عملکرد میتوکندریایی و تولید انرژی در سلول
اثرات پودر ماهی بر جذب چربی ها
نقطه ذوب چربی ها عاملی بسیار تعیین کننده در میزان جذب آن ها در دستگاه گوارش نشخوارکنندگان است. مطالعات بر روی اسید اولئیک نشان داده اند که این اسید چرب نه تنها جذب بالاتری نسبت به اسیدهای چربی اشباع دارد، بلکه به افزایش جذب مجموع چربی جیره نیز کمک می کند که در نتیجه افزایش تولید و درصد چربی شیر مشاهده شده است.
آیا پودر ماهی اثرات منفی بر عملکرد هضم شکمبه می گذارد؟
یکی از نگرانی های استفاده از منابع چربی غیر اشباع اثر بر عملکرد شکمبه و نگرانی از افت چربی شیر است. با توجه به اینکه عمده ترین اسیدهای چرب موجود در پودر ماهی خالص جنوب شامل اسید اولئیک و اسید پالمتیک هستند، این نگرانی در مورد این منبع کمتر است. چرا که نرخ بیوهیدروژناسیون اسید اولئیک در شکمبه نسبت به چربی های غیر اشباع دیگر نظیر اسید لینولئیک و لینولنیک کمتر است. ( به ترتیب 70، 80 و 90 درصد). از طرف دیگر رفتار اسید چرب اولئیک با لینولئیک و لینولنیک در تبدیل به اسید چرب ترانس و اثر بر افت چربی شیر متفاوت است. بنابراین با توجه به آنالیز صورت گرفته، نگرانی که در رابطه با استفاده از فول فت سویا یا سایر دانه های روغنی وجود دارد در رابطه با پودر ماهی خالص جنوب کمتر است. همچنین با توجه به نرخ تجزیه پایین تر پودر ماهی در شکمبه (حدود 60 درصد عبور از شکمبه در گاوهای پرشیر)، بخش قابل توجهی از اسیدهای چرب به صورت غیر اشباع به روده می رسند. اما تحقیقات بیشتر در این زمینه مورد نیاز هستند. با این وجود عملکردهای مورد انتظار از اسیدهای چرب موجود در پودر ماهی در بدن دام، به خصوص در بهبود باروری به اثبات رسیده اند.