در پرورش متراکم ماهی نظیر سیستم پرورش مداربسته تمام اشکال و ترکیبات ازت به جزء غذای ماهی خطرناک و مضر است. در این سیستم‌ها آمونیاک که حاصل از متابولیسم ماهی‌ها است، معمولاً با استفاده از بیوفیلترها تصفیه شده و از بین می‌رود؛ اما این سوال مطرح می‌شود که بیوفیلتر چیست؟و مزایا و معایب سیستم بیوفیلتر چیست؟ ما هلدینگ نگین فید در به پاسخ این سوالات خواهیم پرداخت.
بیوفیلتر چیست؟
بیوفیلتر یکی از مهم‌ترین و کلیدی‌ترین قسمت‌های سیستم‌های مداربسته به شمار می‌آید که معمولاً از سه بخش راکتور، بستر رشد باکتری و بیوفیلم باکتریایی تشکیل می‌شود. همچنین با تعویض مکرر آب نیترات از سیستم به راحتی دفع می‌شود. بیوفیلترها به کمک میکروارگانیسم‌ها عمل اکسیداسیونبیولوژیک آمونیاک را انجام می‌دهند.
در پرورش متراکم ماهی در سیستم‌های آبراهه‌ای تمام اشکال ازته شامل نیترات – نیتریت – آمونیاک و سایر پسماندهای غذای حاوی پروتئین می‌بایستی از سیستم خارج شوند که به کمک جریان دائمی آب این اتفاق می‌افتد. در این سیستم‌ها نیز آمونیاک به فرم NH3 ماده‌ای سمی هست که نباید در محیط استخر تجمع یابد و چون در این سیستم‌ها جریان آب وجود ندارد، لذا پرورش‌دهنده می‌بایستی با استفاده از هوادهی، استفاده از زئولیت و تعویض آب و… این عمل را انجام دهد اگر غلظت آمونیاک در آب از غلظت آمونیاک در خون ماهی بیشتر شود، ماهی قادر به تخلیه آمونیاک از آب‌شش خود نبوده و در این حالت مرگ و میر دسته‌جمعی ماهیان به علت مسمومیت آمونیاکی اتفاق می‌افتد.
انواع بیوفیلتر چیست؟
یکی از راه‌های شناخت دقیق بیوفیلتر و تاثیرات آن بر شیلات، شناخت انواع و اقسام بیوفیلترها است. ما در ادامه به معرفی انواع بیوفیلترها می‌پردازیم و هر یک از این انواع را بررسی و مزایا و معایت این مدل را خواهیم سنجد.
- فیلتر چکه‌ای (Tracking Filter)
- سیستم غرقابی جریان معکوس (Submerged up-flowing system)
- سیستم غرقابی جریان ریزشی (Submerged down-flowing system)
مقایسه انواع بیوفیلترها
بهترین راه شناخت و مقایسه انواع بیوفیلترها این است که بدانیم مزایا و معایب هر روش بیوفیلتر چیست؟ این روش یکی از بهترین راه‌های انتخاب بیوفیلتر برای خرید بیوفیلتر مناسب است.
مزایا و معایب سیستم چکه‌ای
از مزایای بیوفیلتر چکه‌ای می‌توان به سادگی ساخت و هوادهی طبیعی مناسب و دشواری در مسدود شدن آن اشاره کرد. مهم‌ترین نقص آن این است که نسبت به فیلترهای دیگر ظرفیت نیتریفیکاسیون پایینی دارد.
مزایا و معایب جریان معکوس
مزایای بیوفیلتر جریان معکوس این است که ساختار واسطه‌ی خوبی فراهم می‌‌گردد و آب به خوبی در این ساختارتوزیع می‌شود و تماس خوبی میان آب و واسطه‌ی فیلتر شکل می‌گیرد که بیوفیلم در آن نقطه رشد می‌کند. مهم‌ترین عیب این نوع بیوفیلتر، افزودن هوا یا اکسیژن با فشار است.
انواع بسترهای بیوفیلتر(مدیا)
انواع مختلفی از بسترهای بیوفیلتر به صورت تجاری عرضه شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به بسترهایی از جنس سنگ (معمولاً از لیکا استفاده می‌کنند)، صدف، شن، سفال مشبک و پلاستیک اشاره کرد که به‌عنوان بستر رشد باکتری‌ها و تشکیل بیوفیلم استفاده می‌شوند. از دیگر موارد برای بستر بیوفیلتر می‌توان به کاه گندم و تراشه چوب اشاره کرد.
ویژگی‌های یک مدیا
از ویژگی‌های یک مدیا می‌توان به فضاهای سطح بزرگ که بیوفیلم در آن قرار می‌گیرد (بر اساس نسبت سطح به حجم)، تماس مناسب میان آب و سطوح واسطه، افت فشار اندکی برای آب، پاک سازی آسان و سریع،توزیع یکنواخت آب در کل مدیا اشاره کرد.
مزایا و معایب بیوفیلتر در صنعت آبزی‌پروری چیست
از مهم‌ترین این مزایا می‌توان به کاهش هزینه‌های تولید (غذا، دارو، انرژی، نیروی‌کار)، افزایش بهره‌وری ازطریق افزایش تولید در واحد سطح، امکان پرورش انواع گونه‌های آبزیان، کاهش ضریب تبدیل غذایی و رشد حداکثری در حداقل زمان، کاهش مصرف آب و بازیافت آب مصرفی تا 90 درصد، کنترل بیماری‌ها، کنترل مخاطرات محیطی از قبیل تغییرات دمایی، امکان تولید محصولات ارگانیک اشاره کرد و از معایب بیوفیلتر، سطح زيربناي مورد نیاز بزرگ، احتمال فاسدشدن بستر، مشکلات کنترل pH رطوبت، بالا بودن سرمایه‌گذاری اولیه است که به‌طورکلی مهم‌ترین نقص بیوفیلتر (مدیریت) آن است.
کلام پایانی
بیوفیلترها به‌عنوان راهکاری پایدار و دوستدار محیط زیست، نقش مهمی در مدیریت آلاینده‌ها و بهبود کیفیت آب، هوا و خاک ایفا می‌کنند. این سیستم‌ها با استفاده از فرآیندهای طبیعی و میکروارگانیسم‌های موثر، راهکاری اقتصادی و کم‌مصرف برای رفع چالش‌های زیست‌محیطی ارائه می‌دهند. با پیشرفت فناوری و افزایش آگاهی نسبت به حفاظت از منابع طبیعی، بیوفیلترها می‌توانند به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارها در مسیر توسعه پایدار و حفظ تعادل اکوسیستم‌ها شناخته شوند. انتخاب و اجرای مناسب این سیستم‌ها، گامی موثر در جهت آینده‌ای پاک‌تر و سالم‌تر خواهد بود.