تفاوت انواع پودر چربی تری گلیسرید، اسید چرب خالص و چربی کلسیمی

مهدی احسانی
متخصص تغذیه دام
تفاوت انواع پودر چربی های تری گلیسرید، اسید چر خالص خالص و چربی کلسیمی از جمله پرسش های بسیاری از دامداران در هنگام خرید این محصولات است. این دو نوع پودر چربی هر یک دارای انواع متنوعی هستند که هر نوع آن دارای عملکرد متفاوتی است. از طرف دیگر احتیاجات و شرایط فیزیولوژیکی دام ها متنوع است که باید آن ها را در هنگام انتخاب منبع در نظر گرفت. در این مقاله قصد داریم به بررسی تفاوت پودر چربی های خالص و کلسیمی و شرایط مناسب استفاده از هریک از آن ها بپردازیم.

چربی چیست؟

چربی ها گروهی از ترکیبات آلی نامحلول در آب هستند که در ساختار سلول ها و ذخیره انرژی در موجودات زنده نقش دارند. چربی ها به اشکال مختلفی در طبیعت یافت می شوند. اما قالبا تشکیل شده از اسیدهای چرب هستند. طول اسیدهای چرب یافت شده در طبیعت از یک کربن (فرمیک اسید) تا بیش از 30 کربن است. اما عمده ترین اسیدهای چرب موجود در تغذیه دام ها 16، 18 و اندکی 20 کربنه هستند. همچنین چربی های بلند زنجیر ممکن است اشباع و غیر اشباع باشند. تفاوت ها در طول زنجیره، تعداد غیر اشباع بودن، نوع و محل پیوندهای دوگانه تفاوت هایی را در عملکرد متابولیسمی و کاربرد اسیدهای چرب ایجاد می کند.

چربی ها در تغذیه دام

انواع اسید چرب در تغذیه دام شامل اسیدهای چرب اشبااع پالمتیک(C16) و استئاریک(C18) و غیر اشباع اولئیک(C18:1)، لینولئیک (C18:2) و لینولنیک (C18:3) هستند. میکروارگانیسم های شکمبه ی دام از چربی ها به عنوان منبع انرژی استفاده نمی کنند. بلکه تنها بخشی از آن ها را ممکن است در غشاهای سلولی خود به کار برند. همچنین چربی های غیر اشباع در فرایند بیوهیدروژناسیون شکمبه ای تبدیل به اسیدهای چرب اشباع می شوند. اگرچه این اتفاق برای تمامی اسیدهای چرب نمی افتد و بخشی از آن ها ممکن است از شکمبه عبور کرده یا به صورت واسطه های بیوهیدروژناسیون به روده رسیده و جذب بدن دام شوند.

پودر چربی خالص در تغذیه دام

پودر چربی های خالص عمدتا ترکیباتی جامد هستند که بیشتر اسیدهای چرب آن ها اشباع است. چربی های اشباع معمولا در شکمبه بی اثر بوده و در صورت داشتن میزان متعارف در جیره اثر منفی بر عملکرد میکروارگانیسم ها ندارند. به همین دلیل مکمل های پودر چربی خالص اشباع نسبت به سایر منابع چربی ها در اولویت هستند. چربی های غیر اشباع در مکمل های چربی خالص نیز ممکن است به مقداری وجود داشته باشند. معمولا حضور مقداری اسید اولئیک به جذب بهتر چربی های اشباع کمک می کند.

تفاوت چربی تری گلیسرید و اسید چرب خالص

پودر چربی خالص به دو صورت تری گلیسرید و اسید چرب خالص هستند. تری گلیسریدها شامل سه اسیدچرب متصل به یک مولکول گلیسرول هستند. چربی های تری گلیسرید موجود در خوراک معمولا در شکمبه هیدرولیز می شوند و بخش گلیسرول آن ها از اسید چرب جدا می شود. سپس اسیدهای چرب غیر اشباع موجود در تری گلیسرید وارد فرایند بیوهیدروژناسیون می شوند. روده گاوها و دیگر نشخوارکنندگان توان کمتری در هیدرولیز تری گلیسریدها نسبت به سایر حیوانات دارد. بنابراین مکمل های چربی تری گلیسرید در صورتی که حجم مصرف بالایی داشته باشند یا نرخ عبور خوراک از شکمبه بالا باشد (در گاوهای پرتولید که مصرف خوراک زیادی دارند) ممکن است کاملا تجزیه نشوند، وارد روده شده و در آن جا نیز با محدودیت های هضم رده ای مواجه شوند. لذا یکی از نکات مهم در انتخاب پودر چربی تری گلیسرید داشتن اندازه ذرات مناسب است.  ذرات بسیار درشت به علت عدم دسترسی آنزیم های میکروارگانیسم ها و یا روده و ذرات بسیار ریز (پودر غباری) به دلیل عبور بسیار سریع هضم و جذب کمتری در دستگاه گوارش دارند.

اما اسیدهای چرب آزاد محدودیت چربی های تری گلیسرید را ندارند و با سرعت و درصد بالاتری جذب بدن دام می شوند. با این وجود باید باید در سطح استفاده از آن ها و اندازه ذرات موارد لازم را رعایت کرد.

به طور کلی چربی های بر پایه تری گلیسرید به علت قیمت پایین و مقرون به صرفه بودن برای گاوهای متوسط یا کم تولید مناسب هستند و اسید چرب های خالص در خوراک گاوهای پرتولید عملکرد بهتری دارند.

پودر چربی کلسیمی در خوراک دام

مکمل های پودر چربی کلسیمی در تغذیه دام های نشخوارکننده با هدف تامین چربی های غیر اشباع مورد نیاز بدن در روده استفاده می شوند. همچنین آن ها معمولا قیمت پایین تری نسبت به چربی های خالص دارند. در فرایند صابونی شدن، چربی های غیر اشباع با کلسیم ترکیب شده و این کار از اثرگذاری متقابل آن ها با میکروارگانیسم های شکمبه جلوگیری می کند. اگرچه در ترکیب آن ها ممکن است مقادیری از چربی های اشباع نیز جهت بهود شاخصه های فیزیکی استفاده شود. در هنگام انتخاب پودر چربی کلسیمی مناسب باید به ویژگی های کیفی آن نظیر درصد خاکستر، بو و ترکیب اسیدهای چرب اهمیت دارند. همچنین نرخ تفکیک صابون های کلسیمی در شکمبه هرچقدر کمتر باشد، کیفیت و عملکرد آن مناسب تر است.

صابون های کلسیمی به طور عمده در تغذیه گاو های متوسط یا کم تولید و یا گاوهای تازه زا (با هدف تامین چربی های غیر اشباع مورد نیاز) استفاده می شوند.