مهدی احسانی

متخصص تغذیه دام

استفاده از منابع پروتئین با کیفیت یکی از نکات مهم در تغذیه گاوهای شیری است. چرا که احتیاجات آن ها به پروتئین ها و چربی ها متفاوت تر و حساس تر است. پودر ماهی و پودر گوشت طیوری دو منبع دوگانه پروتئین- چربی هستند که هر یک دارای ویژگی های مختص به خود بوده و هنگام استفاده از این منابع در جیره دام ها باید به آن ها دقت شود. در این مقاله قصد داریم به تفاوت های کلی و جزئی انواع پودر ماهی و پودر گوشت در تغذیه گاوهای شیری بپردازیم.

منابع پروتئین جانوری در تغذیه دام

پروتئین های جانوری در تغذیه دام طیف وسیعی از منابع شامل بدن کامل جاندار (مانند انواع ماهی، حشرات، کرم ها و…) و همچنین ضایعات صنایع تبدیلی (مانند ضایعات کشتارگاه های طیوری، کارخانجات کنسروسازی، قطعه بندی و …) را شامل می شوند. این منابع به لحاظ پروتئین بالاتر و نزدیک تر بودن پروفایل آمینواسیدها، به احتیاجات حیوان نزدیک تر هستند.

منابع پودر گوشت در تغذیه دام

انواع پودر گوشت طیوری عمدتا شامل ضایعات کشتارگاهی و صنایع تبدیلی، پودر جوجه و پودر پر و پودر گوشت همراه با پر هستند. باید توجه داشت که پودر گوشت دامی به دلیل خطر انتقال بیماری های مشترک دامی نباید در تغذیه دام ها استفاده شود. به طور واضح بهترین منبع پودر گوشت در تغذیه دام، پودر گوشت طیوری بدون پر است. چرا که پر دارای قابلیت هضم پایین و پروفایل آمینواسیدهای نامطلوب (میزان بالای اسید آمینه گوگرد دار سیستئین) است.

منابع پودر ماهی در خوراک دام

منابع پودر ماهی که در ایران در دسترس هستند در خوراک دام شامل ماهی های متوساردین (متوتا و ساردین ها)، سایر ماهیان غیر ماکول در سبد انسانی، حذفیات استخرهای پرورشی و فراورده های جانبی صنایع قطعه بندی و فرآوری آبزیان (قطعه بندی و کنسرو سازی) هستند. هر یک از آن ها دارای ویژگی های متفاوتی به لحاظ درصد و کیفیت مواد مغذی هستند. پودر ماهی متوساردین دارای بالاترین میزان پروتئین خام هستند. اما در سایر پودر ماهی ها میزان پروتئین کمتر و درصد چربی بالاتر می باشد.

تفاوت پروتئین پودر ماهی و پودر گوشت

همانطور که گفته شد، اغلب پودر ماهی ها میزان بالاتری از پروتئین خام نسبت به منابع پودر گوشت طیوری دارند. باید توجه داشت که پروفایل آمینواسیدها، درصد عبوری بودن در شکمبه و درصد هضم منابع پودر ماهی نسبت به پودر گوشت طیوری بهتر است.  علت کیفیت پروفایل آمینواسیدها و هضم بهتر پودر ماهی نسبت به پودر گوشت حضور بیشتر بافت های عضلانی و همچنین هضم آنزیمی بهتر بافت های ماهی نسبت به طیوری در روده است. در صورتی که بخشی از پروتئین موجود در پودر گوشت طیوری مربوط به استخوان و بافت های پیوندی بوده و میزان هضم پذیری و پروفایل آمینواسید آن ضعیف تر است. همچنین ممکن است در طی فرایندهای پخت، واکنش دیمر شدن آمینواسیدها در بافت های پیوندی اتفاق بی افتد که این موضوع باعث کاهش بیشتر قابلیت هضم پودر گوشت های طیوری می شود.

جهت آگاهی بیشتر در رابطه با تفاوت های کیفیت پروتئین و تعاریف آن ها در خوراک دام می توانید به لینک زیر مراجعه نمایید.

مقاله  عوامل موثر بر کیفیت پروتئین در خوراک دام

تفاوت چربی پودر ماهی و پودر گوشت

میزان و ماهیت چربی در انواع پودر ماهی بسته به منبع و گونه ماهی متفاوت است. در ماهیان با پروتئین بالاتر نظیر متوساردین درصد چربی کل پایین تر است اما درصد چربی های اومگا 3 موجود در چربی آن ها نسبت به پودر ماهی های با چربی بالاتر بیشتر است. از طرفی ماهیان دارای چربی بالاتر، دارای درصد اسید اولئیک بالاتری نیز هستند. اسید اولئیک به حفظ منابع چربی، به خصوص در اوایل زایمان کمک می کند.

مقاله خواص چربی پودر ماهی در گاوهای شیری

در مقایسه با چربی پودر گوشت طیوری، درصد اوئیک اسید در پودر ماهی بیشتر بوده و میزان لینولئیک اسید آن کمتر است. یکی از عمده چالش های پودر گوشت های طیوری نوسان بالای درصد چربی آن ها است. چرا که ضایعات بر اساس کشتار روز و کیفیت لاشه ممکن است متفاوت باشند. این مسئله در نهایت ممکن است به نوسان در آنالیز جیره نهایی بی انجامد.

تفاوت مواد معدنی موجود در پودر ماهی و پودر گوشت

پودر ماهی به لحاظ درصد فسفر، پتاسیم، منیزیم، روی و سلنیوم نسبت به پودر گوشت طیوری غنی تر است. این مواد معدنی به تامین انرژی، تعادل الکترولیت ها و عملکرد بهتر سیستم آنزیمی، به خصوص آنزیم های آنتی اکسیدانی در بدن کمک می کند.

پودر گوشت های طیوری معمولا به دلیل داشتن میزان بالای استخوان، کلسیم بالاتری دارند.

تفاوت ویتامین های موجود در پودر ماهی و پودر گوشت

پودر ماهی سرشار از ویتامین های محلول در چربی نظیر ویتامین های A، E  و D بوده که این ویتامین ها نقش هایی حیاتی به خصوص در گوساله ها و دام های تازه زا دارند. ویتامین A  عمدتا به ترمیم و رشد و نمو بافت ها کمک می کند، ویتامین E سیستم آنتی اکسیدانی را تقویت می کند و ویتامین  D در متابولیسم و جذب کلسیم موثر است.

همچنین پودر ماهی تنها منبع ویتامین B12 است که در متابولیسم انرژی، سیستم ایمنی و تکثیر سلولی نقش قابل توجهی دارد. این ویتامین تنها در منابع جانوری یافت می شود و تامین آن در بدن دام های تازه زا و پرتولید و همچنین گوساله ها کمتر از احتیاجات است. همچنین مکمل های ویتامینه عمدتا فاقد این ویتامین هستند، با وجود آن که ویتامین B12 در این گروه از دام ها نقشی حیاتی ایفا می کند.

نوکلئوتیدها در پودر ماهی

میزان اسیدهای نوکلئیک در پودر ماهی نسبت به سایر منابع پروتئینی بسیار بالاتر است. اسیدهای نوکلئیک واحدهای تشکیل دهنده DNA و RNA هستند که اگرچه سلول می تواند آن ها را تولید کند، اما فرایندی بسیار انرژی بر است. بنابراین جزو مواد مغذی نیمه ضروری حساب می شوند. حضور بیشتر نوکلئوتیدها موجب رشد بهتر میکروارگانیسم ها و بافت های دستگاه گوارش و سلول های ایمنی می شوند.

تحقیقات نشان داده اند پودر ماهی که فاقد عوامل بیماری زا باشد به دلیل داشتن دارا بودن میزان بالای نوکلئوتید به سلامت بهتر دستگاه گوارش کمک می کند.

همانطور که گفته شد پودر ماهی عمدتا تشکیل شده از بافت های عضلانی و کلیه اعضای بدن یک موجود زنده است. در حالی که پودر گوشت به دلیل داشتن بخش های پیوندی و ساختاری بالا دارای نوکلئوتید کمتری است.

سایر فاکتورهای عملکردی در پودر ماهی

پودر ماهی سرشار از فاکتورهای زیست فعال دیگر نظیر پپتیدهای ایمنی زا و محرک رشد و هورمون های رشد است. این موضوع به سلامت بهتر دستگاه گوارش، افزایش رشد و سلامت عمومی بدن در گوساله ها می انجامد. همچنین در گاوهای تولید کننده به بهبود عملکرد تولیدی و سلامت می انجامد.

مقایسه سلامت و ماندگاری پودر ماهی و پودر گوشت طیوری

از آنجا که پودر پوشت های طیوری خروجی سیستم بسته پرورش طیور هستند، ممکن است حاوی عوامل بیماری زا، آنتی بیوتیک ها و سایر عوامل آسیب زا باشند. در حالی که این موارد در پودر ماهی ها به دلیل حضور در محیط باز کمتر به وقوع می پیوندند.

پودر ماهی در مقایسه با پودر گوشت طیوری به دلیل میزان بالاتر آنزیم های درون زادی در دستگاه گوارش بیشتر در معرض افزایش TVN است. البته این موضوع به منبع مناسب و با کیفیت پودر ماهی، کنترل کیفی تهیه و تولید، نحوه فرآوری اصولی و بسته بندی صحیح پودر ماهی نیز بستگی دارد. بنابراین در اینجا اهمیت تهیه پودر ماهی از یک تامین کننده معتبر به وضوح مشخص می شود تا ضمن بهره مندی از مزایای عملکردی، کمترین خطر متوجه دام گردد. همچنین توصیه می شود در صورت عدم وجود شرایط انبارداری مناسب در دامداری یا محل تولید خوراک، پودر ماهی به اندازه مصرف کوتاه مدت و به صورت تازه خریداری شود.

شرکت تولیدی نگین دریا، با بیش از 11 سال سابقه موفق در تولید و تامین با کیفیت ترین پودر ماهی جهت مصرف در دامداری ها، توانسته است جزو برندهای خوش نام کشور در این زمینه باشد. جهت تهیه و کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه می توانید از طریق راه های ارتباطی با ما در تماس باشید.