غذادهی ماهیان یکی از مهم­ترین مواردی است که در مزرعه پرورش ماهی باید به آن توجه نمود، زیرا در مزارع پرورش تنها چیزی که بیشترین هزینه ها را در بردارد هزینه تهیه غذا می­باشد بطوریکه بیش از ۵۰ درصد از هزینه­های یک دوره پرورش را شامل می­شود.

غذاهای فرموله شده قزل آلا

ماهی قزل آلای رنگین کمان در طول دوره تولید و به بلوغ رسیدن بچه ماهی­ها به وسیله­ی غذاهای فرموله شده تغذیه می شود. پژوهشگران در سال ۲۰۰۶ تولید جهانی خوراک برای ماهی قزل آلای رنگین کمان را به میزان ۷۹۰۰۰۰ تن برآورد کردند. بیشترین غذای تولید شده برای ماهی قزل آلا به صورت پلت­هایی شناور وجود دارد که از طریق پختن و یا اکسترود شده به وجود می­آیند. سطح پلت­های اکسترود شده با روغن پوشیده شده و این ویژگی باعث می شود که چربی غذا به ۱۸ تا ۲۵ درصد برسد. غذای ^[1]Fry و انگشت قد قزل آلا درصد چربی کمتری نسبت به ماهی بالغ دارد. غذای قزل آلا از سال ۱۹۷۰ میلادی تاکنون دستخوش تغییرات زیادی در مقدار پروتئین و چربی شده است که بر این اساس سعی در میزان نسبت پروتئین بالا و چربی پایین شده است . در طول همان دوره تغییرات، درصد پروتئین قابل هضم افزایش یافته است که این تغییر در قزل آلای مدرن باعث کارآمدتر شدن و کاهش بیماری این ماهی شده است. تغییرات اضافی در غذای ماهی قزل آلا با کاهش درصد پروتئین موجود در غذای ماهی همراه بوده است و در نتیجه به سهم پروتئین­های گیاهی و پروتئین­های حیوانی مانند گوشت مرغ افزوده است. اسید آمینه­های موجود در منابع پروتئینی مورد استفاده در غذای ماهی با یکدیگر مخلوط می­شوند به طور کلی لیزین و متیونین اولین و دومین آمینواسیدهای محدود کننده هستند. DL- متیونین در زمان بالا بودن میزان پروتئین سویا در فرمولاسیون غذایی به غذا تزریق می­شود. تغییر دیگری در فرمولاسیون غذایی ماهی قزل آلا رنگین کمان انجام شده که این تغییر همان جایگزینی بخش روغن ماهی با روغن گیاهی است. در سال ۲۰۰۶، ۸۸ درصد تولید جهانی روغن ماهی صرف غذای آبزیان شده است. میزان عرضه و تقاضا باعث افزایش چشمگیر در قیمت روغن ماهی در سال ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷ شد و همچنین باعث شد که تولیدکنندگان غذا، بخشی از روغن ماهی را با روغن­های گیاهی مانند روغن کلزا^[2] و روغن سویا جایگزین کنند. روغن­های مخلوط که در طول دوره­ی رشد استفاده می­شود، گاهی با تعویض آن با روغن ماهی در پایان دوره­ی رشد باعث افزایش اسیدهای چرب امگا 3 در فیله استفاده می­شود.

فرمولاسیون غذایی

اجزای تشکیل دهنده در فرمولاسیون مواد غذایی بر اساس میزان ارزش غذایی، منشأ حیوانی و گیاهی که دارند؛ در جدول شماره ۱ ارائه شده­اند.

حداکثر میزان هر ماده­ای که در جیره­ی قزل آلا گنجانده می­شود بستگی به مرحله­ی تولید و قیمت نسبی آن دارد. منابع پروتئینی اغلب بر مبنای قیمت هر کیلوگرم پروتئین به قیمت مواد تشکیل دهنده مقایسه می­شود. منابع پروتئین گیاهی مناسب برای غذای قزل آلا رنگین کمان اخیراً توسط گاتلین و همکاران مورد بررسی قرار گرفته­اند. مواد تشکیل دهنده مورداستفاده در فرمولاسیون غذای ماهی قزل آلا در سرتاسر جهان مشابه است (جدول شماره­ی ۱).

جدول شماره 1- مواد تشکیل دهنده و آنالیز تقریبی ترکیبات رایج مورد استفاده در فرمولاسیون غذایی برای مراحل مختلف زندگی ماهی قزل آلا در سیستم پرورش متراکم

منابع پروتئینی شامل پودر ماهی، غذای طیور، کنجاله سویا، گلوتن ذرت، پودر خون، پودر پر (پر مرغ)، پودر گوشت و استخوان است. برای غذای استارتر (لاروی) گاهی میتوان از کنسانتره سویا و گلوتن گندم استفاده کرد ولی سایر پروتئین­های گیاهی مورد استفاده قرار نمی گیرند. پودر کریل^[8] نیز گاهی اوقات استفاده می­شود. چربی­های مورد استفاده در غذای قزل آلا شامل روغن ماهی، روغن سویا و روغن کانولا می­باشد. منبع نشاسته در غذای قزل آلا باید اکسترود شده باشد تا به عنوان یک چسب غذایی (اتصال) عمل کند. گندم، نشاسته­ی گندم و نشاسته­ی ذرت نمونه هایی از مواد تشکیل دهنده­ی مورد استفاده در غذای قزل آلا هستند. همچنین Vitamin premix و Mineral premix نیز به غذا اضافه می­شوند. برای تولید رنگدانه ماهی قزل آلا از آستاگزانتین استفاده می­شود. اطلاعات کافی توسط محققین در سرتاسر جهان برای اجازه دادن به اینکه فرمولاسیون غذا بر اساس سطوح مواد مغذی موجود در عناصر غذایی باشد جمع آوری شده است. از این رو اکثر تولیدکنندگان غذای قزل آلا از این پروتئین قابل هضم و محتوی انرژی در فرمولاسیون آن استفاده می­کنند. طرح­هایی در خصوص در دسترس بودن فسفر در غذاهای فرموله وجود دارد که احتمالاً در آینده جزئی از فرمولاسیون غذا شود. ترکیبات ضد تغذیه­ای (مهار کننده­ی پروتئاز) در پروتئین­های گیاهی برای انتقال غذاهای قزل آلا به سطوح پایین­تر از پودر ماهی و سطوح بالاتر از کنسانتره پروتئین گیاهی در حال مهم­تر شدن هستند. مقدار زیادی از این ترکیبات در پروتئین های گیاهی یافت می­شوند، اما بسیاری از آنها در اثر گرما برای اکسترود کردن پلت­های غذا غیرفعال می­شوند. تنها موادی که پس از اکسترود کردن پلت ها به صورت فعال باقی می مانند شامل گلوکوزینولات­ها که در پروتئین کنستانتره شده­ی کانولا و کلزاها وجود دارد، اسید فیتیک و عوامل ناشناخته در غذای سویا می­باشند که باعث التهاب روده^[9] در ماهی قزل آلا تا زمانی که در رژیم غذایی، میزان سطح کنجاله سویا ۲۵ تا ۳۰ درصد است می­شود.^[10] برای مثال، فرمولاسیون خوراک ماهی قزل آلای رنگین کمان در جدول شماره­ی ۱ داده شده است.

افزودنی­های غذایی

افزودنی های غذایی به دلایل مختلف برای غذای قزل آلا استفاده می­شود. از جمله افزودنی­ها مانند افزودن فیتاز میکروبی به اسید فیتیک که در پروتئین گیاهی کنستانتره شده وجود دارد، باعث آزاد شدن فسفر می شود و یا اضافه کردن آستاگزانتین به جیره غذایی که باعث تولید فیله و تخم­های ماهی مولد به صورت رنگدانه­ای می­شود. سایر مواد افزودنی با فرمول­های خوراکی خاصی برای افزایش میزان مصرف خوراک ماهی اضافه می­شود؛ مانند اضافه کردن betaine hcl به غذای حاوی کنسانتره پروتئین کلزا.

مهارکننده های قارچی^[11] به طور کلی به جیره ره قزل آلا اضافه نمی شود زیرا غذای ماهی معمولاً بلافاصله پس از تولید استفاده می­شود و پرورش قزل آلا رنگین کمان در مناطق نسبتاً سرد انجام می­شود. برای اتصال پلت­های غذایی فشرده شده، لیگنین سولفونات اضافه می­کنند. رسوب بنتونیت باعث کاهش میزان آفلاتوکسین (سم قارچ گونه­ی آسپرژیلوس) می­شود که این سم در طی مرحله­ی برداشت و ذخیره سازی غلات (مورداستفاده در پلت ها) در معرض رطوبت بالا یافت می­شود. در سالهای اخیر، افزودنیهای خوراکی از جمله محصولات نوکلوئوتیدی، بتا گلوکان، پریبیوتیک و پروبیوتیک برای افزایش عملکرد سیستم ایمنی توسعه یافته است. این محصولات به طور گسترده در پرورش ماهی قزل آلا رنگین کمان مورد استفاده قرار نگرفته است.

برنامه تغذیه

برنامه های تغذیه برای ماهی قزل آلای رنگین کمان با توجه به اندازه­ی ماهی متفاوت است (جدول شماره­ی ۲).

جدول شماره ی ۲- جدول تغذیه برای ماهی قزل آلای رنگین کمان بر اساس فرمولاسیون غذایی

ماهی Fry برای اولین غذادهی به صورت دستی و یا غذا دهنده­های مکانیکی تقریباً به طور مداوم تغذیه می­شود. با این حال، در این مرحله باید برای حفظ کیفیت آب و جلوگیری از بیماری­های باکتریایی آب­ششی که از طریق ذرات غذای مازاد معلق در آبی که برای پرورش Fry مورد استفاده قرار می گیرد، مراقبت لازم را انجام دهیم. Fry ماهی قزل آلا باید در اسرع وقت به بخش کوچکتری منتقل شود و تغذیه آن باید تا ۸ بار در هر روز تکرار شود و هنگامی که ماهی بـه ۱ تا ۲ گرم رسید، تغذیه آن باید ۴ یا ۵ بار در روز تکرار شود و زمانی که ماهی به ۵ گرم رسید، تغذیه­ی آن باید در ۳ وعده در روز انجام شود. تغذیه باید ظاهراً اشباع و پراکنده باشد و Fry ها باید به صورت بصری و چشمی به طور کامل مورد بررسی قرار گیرند.

هر نشانه­ای از ماهی های لاغر و نحیف نشانه­ای از ناکافی بودن تعداد دفعات تغذیه و مقدار آن است. به عنوان یک راهنما، ماهیان قزل آلای انگشت قد می­تواند تقریباً به اندازه­ی ۱ درصد وزن بدن خود غذا مصرف کند. با تغذیه­ی کمتر در هر بار غذادهی باعث افزایش تنوع (یکدست نبودن) در گروه ماهی قزل آلا می­شود. دفعات غذادهی باید متعادل باشد و روزانه تمام ماهیان انگشت قد و Fry غذا را مصرف کنند به طوری که میزان غذا به اندازه­ی ۱ درصد از بیومس (زی­توده) به هر مخزن نگهداری ماهی انگشت قد و Fry داده شود و به گونه­ای این مقدار تقسیم شود که تقریبا ۱ درصد وزن بدن را در هر غذادهی تشکیل دهد. برای ماهیان قزل آلای بزرگ­تر، غذادهی به صورت مکانیکی و به صورت Demand انجام می­شود. غذادهی با روش مکانیکی به وسیله­ی دستور عمل منتشر شده می تواند مقدار غذای مورد مصرف ماهی را بر اساس دمای آب و سایز پلت­ها فراهم کند غذا ده Demand غذا را به مقدار مناسب برای کمک به رشد سریع و کارآمد عرضه می کند.