5 مکانیسم اثر پودر ماهی در بهبود آبستنی گاوهای شیری

مهدی احسانی
متخصص تغذیه دام

پودر ماهی به عنوان یک ماده خوراکی با خواص زیست فعال متعدد شناخته می شود. یکی از مهمترین دلایل استفاده از آن، اثرات آن بر بهبود آبستنی گاوهاست. در این مقاله قصد داریم به بررسی 5 مکانیسم اثر پودر ماهی بر بهبود آبستنی گاوهای شیری بپردازیم.

1: کمک به تنظیم هورمون های موثر

پودر ماهی به عنوان یکی از منابع اصلی چربی های مفید نظیر ایکازوپنتاانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهپتاانوئیک (DHA) اسید در تغذیه دام شناخته می شود. افزایش غلظت این این اسیدهای چرب در بافت رحم و جسم زرد نسبت به آراشیدونیک اسید که پیش ساز اصلی PGF2a است موجب بهبود عملکرد آبستنی دام می شود. PGF2a هورمونی است که باعث تخریب جسم زرد و کاهش ترشح پروژسترون می شود. در نتیجه کاهش این هورمون باعث پایداری جسم زرد و افزایش پروژسترون می شود که به حفظ آبستنی کمک می کند. همچنین کاهش PGF2a موجب ایجاد شرایط بهتر برای لانه گزینی جنین و بقای رویان در رحم و در نتیجه افزایش احتمال پایداری آبستنی می شود.

2: جلوگیری از رهاسازی سریع ذخایر چربی

رهاسازی سریع ذخایر چربی یکی از اتفاقات چالش برانگیز تعادل منفی انرژی در گاوهای شیری است. از آنجا که تعادل منفی انرژی در اوایل شیردهی امری اجتناب ناپذیر است، با ساز و کارهایی می توان برخی از تبعات آن نظیر تخلیه سریع بافت چربی و افزایش NEFA جلوگیری کرد. پودر ماهی دارای میزان بالای اسید اولئیک است که عملکرد این اسید چرب در کاهش نرخ تخلیه سلول های آدیپیوز بافت چربی بسیار قابل توجه است. NEFA دارای اثرات مخربی بر سلامت کبد و کیفیت تخمک است. شواهد نشان می دهند استفاده از اسید پالمتیک بالا در جیره گاوهای اوایل شیردهی موجب افزایش NEFA می شود. همچنین شواهد نشان داده اند اسید اولئیک در محافظت از فولیکول های کوچک در برابر عوامل مخرب موثر است. همچنین اسید اولئیک باعث بهبود ترشح انسولین در پانکراس و افزایش حساسیت به آن در برخی از بافت ها می شود که یکی دیگر از چالش های گاوهای تازه زا را حل می کند.

3: بالانس بهینه پروتئین و اسیدهای آمینه خوراک

نگرش های نوین به علم تغذیه نشخوارکنندگان به ما ثابت می کند که هدف از استفاده از منابع پروتئینی صرفا تامین پروتئین خام جیره نیست، بلکه باید احتیاجات دام به اسیدهای آمینه را رفع نماییم. پروتئین میکروبی که منشا آن بخش قابل تجزیه پروتئین در شکمبه است، به عنوان منبعی مناسب در تامین احتیاجات دام شناخته می شود. اما این منبع پروتئین نیز در تامین برخی از اسیدهای آمینه مهم نظیر هیستیدین دچار کمبود است. از طرف دیگر پروتئین قابل تجزیه بالا در شکمبه موجب افزایش میزان آمونیاک خون می شود که به شدت در کاهش آبستنی به سبب نامناسب شدن شرایط رحم در گاو موثر است.
منابع پروتئین جانوری در مقایسه با پروتئین میکروبی و گیاهی دارای بالانس بهینه اسیدهای آمینه هستند. کمبود اسیدهای آمینه ضروری نظیر متیونین، لیزین، هیستیدین، والین و ترئونین موجب کاهش عملکرد تولید پروتئین ها در بدن می شود. همچنین جهت دفع نیتروژن آمینواسیدهای مازاد به صورت اوره نیز موجب هدر رفت منابع انرژی در بدن دام می شود که در شرایط تعادل منفی انرژی بسیار قابل توجه است.
بنابراین، اگرچه نمی توان تمامی احتیاجات بدن دام را از منابع جانوری نظیر پودر ماهی تامین کرد، اما باید از آن ها در جهت تعدیل منابع پروتئین گیاهی از نظر تامین اسیدهای آمینه مورد نیاز در روده استفاده کرد.
بهینه سازی سنتز پروتئین ها در بدن موجب بازسازی سریع تر محیط رحم پس از زایمان و کاهش عفونت ها به سبب تقویت عملکرد سلول های ایمنی و عملکرد تهاجمی آن ها علیه عوامل عفونت زا می شود.

4: بهبود سلامت کبد

همانطور که گفته شد اسید اولئیک موجود در پودر ماهی موجب کاهش نرخ تخلیه بافت چربی و انباشت آن در کبد می شود. همچنین پروفایل بهینه ی آمینواسیدها، به خصوص متیونین موجب تخلیه کبد از چربی ها به جهت افزایش سنتز لیپوپروتئین ها به ویژه VLDL می شود.
مطالعات نشان داده اند که گاوهای با میزان چربی بالای کبد حدودا 30 درصد از گاوهای دیگر کمتر احتمال آبستنی کمتر دارند و 35 درصد کمتر علائم فحلی را نشان می دهند که در نتیجه فاصله ی بین زایمان و اولین فحلی و آبستنی افزایش می یابد.
ویتامین های A و گروه B به خصوص B3 (نیاسین)، B9 (اسید فولیک) و B12 نقش قابل توجهی در سلامت کبد و عملکرد آن به خصوص در دوران پس از زایمان دارند.
عملکرد بهینه کبد نقش قابل توجهی بر عملکرد بهینه سیستم ایمنی بدن دارد. کبد سالم با دفع سموم و پشتیبانی از عملکرد بافت های دیگر بدن موجب عملکرد بهینه آن ها می شود.

5: عملکردهای عمومی: افزایش ایمنی، کاهش التهاب ها و تنش اکسیداتیو

چربی های مفید موجود در پودر ماهی به همراه اثر آن بر تامین پروتئین مورد نیاز بدن موجب تقویت سیستم ایمنی می شوند. بررسی ها نشان می دهند چربی های امگا باعث تقویت فعالیت فاگوسیتوزی (بیگانه خواری) ماکروفاژها می شوند. همچنین با مشارکت در غشا سلولی نوتروفیل ها باعث تقویت عملکرد آن ها می شوند. در نتیجه بدن در برابر عوامل ایجاد کننده ی عفونت های چالش برانگیز دوره انتقالی و شیردهی نظیر متریت و ورم پستان به مراتب قدرتمندتر مقابله می کند. باید توجه داشت که از جمله عوامل مهم کاهش دهنده عملکرد تولید مثلی، بیماری های عفونی در اوایل شیردهی است. پودر ماهی سرشار از ویتامین های A ، E و B12 در عملکرد بهینه ی دستگاه ایمنی نیز موثر هستند.
اسیدهای چرب مفید موجود در پودر ماهی با بهبود عملکرد میتوکندریایی وتقویت آنزیم های خنثی کننده رادیکال های آزاد نظیر گلوتاتیون پراکسیداز موجب کاهش تنش اکسیداتیو شدید موجود در شرایط تحت تنش دوران پس از زایمان می شوند.
اسیدهای چرب امگا 3 و اسید اولئیک به تسکین التهاب ها از طریق کاهش سیتوکین های پیش التهابی، تغییر عملکرد ماکروفاژها به اشکال مقابله کننده با التهاب (M2) و سایر ساز و کارهای سلولی کمک می کنند.